MATER GRACCHORUM
DRAMATIS PERSONAE
Cornelia.
Gaius Gracchus.
Blossius.
Marcus Octavius.
Tib. Gracchi Filius.
Famulae.
Cives.
Tribuni.
Senatores.
Scaena I. Apud Corneliam.
Cornēlia; G. Gracchus; famulae. Tib. Gracchus.
Gai. māter mea, cūr cessat Tibērius? quid agit?
solitārius iam semper ego in Campō me exerceō, vel
in silvīs ferās captō solitārius.
Cor. frāter tuus, mī fīlī, prō patriā nostrā cōgitat
et labōrat. nūm vīs patris vestrī fīlium, Africānī
nepōtem, esse dēgenerem? num ille vēnātiōnibus
studēbit, dum miseriīs premuntur cīvēs Rōmānī?
(clāmōrēs audiuntur)
populus (extra). euge, euge! salvē Gracche!
ecce Tibērius, tribūnus plēbis!
Gai. cūr māter...?
Cor. exaudī! quid audiō? quid clāmant?
(intrat Tiberius)
Ti. salvē, māter! salvēte!
Cor. mī fīlī, quid audiēbam? quid clāmābat
populus?
Ti. māter mea, populus Rōmānus mē tribūnum
plēbis creāvit.
Cor. tu ergo, mī fīlī, servābis Rōmam. senātum
comprimēs, cīvēs fovēbis.
Ti. nuper in Italiam reveniēbam. iter faciēns
per Viam Appiam multum dolēbam. ubīque servōs
vidēbam, miserōs hominēs et turpēs, gregēs custōdientēs,
ubi agricolae Rōmānī ōlim habitābant
et suōs quisque agrōs colēbat. nunc, eheu, omnēs
agrōs dīvitēs habent; cīvēs Rōmānī in urbe in
paupertāte ac vitiīs versantur, optimātium clientēs.
Cor. hoc ergō tibi erit opus, mī fīlī.
Ti. lēgem feram iustissimam. agrōs pauperibus
reddam; iterum suum quisque fundum colet.
Cor. (Gaium alloquens) hūc, puer! audīsne? ego
et tū testēs sumus. Tibērius populō Rōmānō agrōs
Italōs restituet, et pristinōs Rōmānōrum morēs.
Scaena II. In Forō.
Ti. Gracchus; M. Octāvius; cēterī tribūnī; cīvēs.
cīvēs (inter sē colloguentēs). tacēte! veniunt
tribūnī plēbis. audīte Gracchum!
Ti. cīvēs Rōmānī, suffrāgia ferētis. ego agrōs
Italōs cupiō inter cīvēs omnēs, ut anteā, distribuī—
prīvārī eōs quī plus habent agrī quam quīngenta
iūgera, M. Octāvius vetat; tribūnus plēbis plēbem
prōdit. (Octāvium alloquens) Marcē Octāvī, rursus
tē admoneō. dēsine etiam nune populī voluntātem
impedīre. (Octāvius tacet.)
cīvēs Rōmānī, suffrāgia ferte! cēnseō Octāviō
magistrātum abrogandum. quid sentītis? placetne?
cīvēs. placet.
Ti. Marcē Octāvī, magistrātus tibi est abrogātus.
abī! expellīte eum!
Oct. mox tū poenās dabis, quī lēgēs Rōmānās,
tribūnum sacrōsanctum, ita violās.
Scaena III. In Forō. Vesperī.
cīvēs. Ti. Gracchus; fīlius praetextātus.
civ. I. quid tū sentīs? num Gracchus...
civ. II. hoc equidem sentiō. Gracchus... sed
ecce! inde venit ipse.
(intrat Ti. Gracchus cum fīliō)
Ti. cīvēs! amīcī! mihi sī crās erit ultimus diēs,
excipite hunc, fīlium meum cārissimum. hodiē
vōbīs hunc trādō; crās animam meam fortasse prō
vōbīs dēpōnam.
cīvēs. vīvēs, Gracche—vīvēs et superābis. iterum
eris tribūnus.
euge, euge! salvē, Gracche!
(exeunt.)
Scaena IV. In Capitōliō.
cīvēs; rusticus. senātorēs; tribūnī; Ti. Gracchus.
rust. salvēte, amīcī! nuper rure in urbem advēni.
dīcite mihi! quid hīc agitur?
civ. I. comitia habentur; tribūnī plēbis creantur.
rust. quī petunt? cui favet populus?
civ. I. Tibērius Gracchus petit iterum esse
tribūnus.
rust. quid? nōnne lēgēs id vetant?
civ. I. vetant sāne lēgēs, sed populus favet
Gracchō.
civ. II. nuper ille agrōs Italōs cīvibus pauperibus
reddidit.
rust. bene ēgit. iure illī populus favet.
civ. III. immō lēgēs violat petēns iterum tribūnus
esse. mihi displicet.
civ. II. crescit clāmor!
rust. quid agitur?
*(intrant senātorēs tribūnī Gracchus contendentēs.
Gracchus cadit.)*
Scaena V. Apud Cornēliam.
Cornēlia; fāmulae. Blossius; cīvēs.
Cor. cēr cessat Tibērius? summō hodiē amōre
eum exspectō.
fam. exaudī, domina! venit.
Cor. num ille venit? cūr nōn cum clāmōribus
populī venit?
(intrant Blossius et cīvēs)
Bl. salvē, Cornēlia!
Cor. salvē, amīce! quid mihi nuntiās?
Bl. tristia, eheu! nuntiō—tristissima.
Cor. quid? haud tristissima, amīce, potes nuntiāre,
nisī turpem scīlicet fīlius meus sē praebuit.
Bl. Cornēlia, Tibērius mortuus est.
Cor. a... prō patriā vērō mortuus est. o amīcī,
abīte! fīlium meum hūc adducite!... multās
hōrās eum exspectō, iam tandem eum accipiam.
(intrant cīvēs cum Tibēriī corpore)
Cor. salvē, mī fīlī! nunquam anteā tantā laetitiā
quantā hodiē tē accēpī. maxime hodiē tē amō
atque laudō. o, mē! ter quaterque nune beāta
sum—pater meus Hannibalem superāvit: vir meus
in Hispāniā glōriam sibi comparāvit; fīliorum,
quōs illī peperī, unus hīc iacet—prō patriā mortuus
est; vīvit alter—prō patriā vīvet et labōrābit!
(cīvibus) vōbīs, amīcī, grātiās reddō, quod haec tam
laeta mihi nuntiāvistis, hoc tam cārum corpus
ad mē adduxistis. (fāmulīs) venīte, puellae!
excēdēmus. Deīs Immortālibus grātiās reddēmus.
festīnāte! mulierem beātissimam ad templa deōrum
adducite—Scipiōnis fīliam, Gracchi uxōrem. mātrem
Gracchōrum!
GEMINI
DRAMATIS PERSONAE
Numitor.
Romulus et Remus gemini.
Faustulus, pastor.
Senex.
Ministri.
Pastores.
Scaena I. Extra Numitōris Domum.
(intrant dextrā Rōmulus et Faustulus; intrat sinistrā senex.)
Rom. salvē, senex!
sen. salvētē!
Rom. estne haec Numitōris domus?
sen. Numitōris est domus.
(exit dextrā)
Rom. (Faustulum alloquēns) haec, pater, est Numitōris
domus.
Faust. tu, domum, Rōmule, intrā. ego ibi tē
exspectābo. heu miserum! multum doleō quod
fīlius meus, Remus, captīvus est.
(exit Rōmulus sinistrā, Faustulus dextrā.)
Scaena II. Intrā Numitōris Domum.
(Numitor sedet. ministrī circumstant.)
Num. ecce! quem dūcunt pastōrēs?
min. captīvum dūcunt catenīs vinctum?
(intrant pastōrēs Remum dūcentēs)
Nun. hic homo, quis est?
pastor. hic ūnus est, domine, pastōrum Amūliī,
quem captum ad tē addūcimus.
Num. cūr hunc ad mē addūcitis vinetum?
past. pastōrēs Amūliī nōbīs sunt inimīcī.
Num. quam est formōsus! (Remum alloquēns)
venī, homo! volō tē aspicere, ō mē miserum!
quantum est Rēae Sylviae similis, fīliae meae cārissimae,
quam Amūlius necāvit !
(intrat Rōmulus)
min. quis inde venit?
Rom. salvē, ō domine!
Num. quis es tū, quī captīvī nostrī tam similis es?
Rom. Rōmulus appellor. hic est frāter meus,
Remus.
Num. quid petis, Rōmule?
Rom. Remum petō, quī ā servīs tuīs hūc ductus
est captīvus.
Num. unde vēnistī?
Rom. ab Aventīnō vēnimus, ubi Amūliī gregēs
custōdīmus.
Num. quis vōbīs est pater?
Rom. Faustulus est pater noster, Amūliī pastor.
Num. (ministrum alloquēns) abī! Faustulum hūc
addūc! (exit minister)
Rom. iam ille apud portam exspectat.
(intrant minister et Faustulus)
min. hic, domine, est Faustulus.
Faust. salvē, ō domine!
Num. aspice hōs! suntne fīliī tuī?
Faust. per multōs annōs, domine, hōs ēducāmus
et ego et uxor mea.
Num. quid tum? nōnne sunt vestrī fīliī?
Faust. nōn sunt nostrī fīliī, sed cum līberīs nostrīs
hōs ēducāvimus.
Num. quid? unde sunt?
Faust. hōs diū abhinc in rīpā fluviī inventōs ad
casam meam addūxi—tum parvulī erant.
Num. quid? in rīpā fluviī! parvulī!
Faust. ibi relictī erant.
Num. tibi māgna dabō praemia et uxōrī tuae.
venīte hūc, Rōmule et Reme! audīte omnes! frāter
meus, Amūlius, homo improbus, ōlim rēgnum meum
occupāvit, fīlium meum necāvit et fīliam Rēam
Sylviam, et līberōs eius parvulōs in fluvium
praecipitāvit. ecce, Rōmulus et Remus, fīliae meae
līberī, ā Faustulō servātī!
ministri et pastores. salvētē, ō dominī!
Rom. et Rem. nōs Amūlium superābimus et
Numitor rursus erit rēx.